bikaranţna dengŕ ŕ
Dţrok: ăß├═¤ 08 ¤ÝËŃ╚Đ 2013
Mijar: Nűše



Subhi Ahmad

Dem hatiye ku em li ser mijarên nazik (hesas) bisekinin ji ber ku ew di zimanê kurdî de gelekî pêwîst û giringin.
Dengê (ê) wek dengekî yan jî wek peyvekê he■t bikaranînên xwe hene ji ber vê yekê em dikarin bêjin zimanê kurdî zimanê dengdêran e, zimanekî pir nazik e û (hesas e) ji ber vê jî mijarên pir nazik di nav de hene,em ê ewayên bikaranîna dengê (ê) bi awayên cuda ■rovebikin.


1-   Dengê (ê) mîna tîpeke ji tîpên zimanê kurdî ye û
Ew jî  tîpeke dengdêr e. Tîpa deng dirêj jê re dibêjin.
Wk:  ( a – e – ê – i – î – o – u – û – ).
2-   Dengê (ê) wek zayenda(veqetandeka) nêr ji bo navên nêrza tê bikaranîn û bi dawiya navan ve dibe. Ev yek ji bo malaniyê bide xwiyakirin. Ew jî wek (artîklekê)bi zimanê inglîzî tê xwiyanîkirin.
Wek:
     Kurê min
         Hespê kumêt çû çêriyê.
         Destê wî ■ewitî.
         Deriyê xaniyê te mezin e.
         Birayê te gelekî ba■ e.
            Dilê wî pir nazik e
         ………………………………..
3-   Dengê (ê) wek nî■anekirina navên mêza tê
bikaranîn û kurtasiya rengdêrên nî■andan wek (vê – wê)dide xwiyakirin.
Wek:
     Vê keçê av vexwar.
     Wê keçê stran got
     Keçê av vexwar.
     Keçê stran got
     Wê darê pel da.
     Darê pel da.
     Gulê ava ■or vexwar.
     Vê gulê ji xwe re bibe.
     Pisîkê deh çêlîk anîn.
     Ez her roj Gulê dibînim.
     Ew dibîstanê nasdikin.
     Min ji Zîlanê re got.
 
4-   Dengê (ê) weke lêkera dema bê (pê■erojê) tê bikaranîn. Dema ev lêker di nav hevokê de hebe û li pê■iya lêkerê be, mirov dizane ku ew hevok dema pê■erojê dide  xwiyakirin. Ew jî ji lêkera (dên –  û di dawiyê de  ê) hatiye nî■ankirin.
5-    
Wek:
     Ez ê biçim bajêr.
     Tu yê kengî bersiva min bidî.
     Ew ê zimanê xwe yê dayîkî bixwîne.
     Em ê mafê xwe bistînin.
     Hûn ê rojên xwe■ bibînin.
     Ew ê koletiyê ne pejirînin.
6-   Dengê (ê) wek nî■ana (wî – wê) ji bo kesan û
     ti■tan tê bikaranîn.
     Wek:
         Min li (wî, wê) pirsî.
         Min  pirsî.
         Te ji (wî, wê) re got.
         Te  re got.
         Ez bi (wî, wê) mijûlbûm.
         Ez  mijûlbûm.
         Em di (wî, wê) ti■tê gihi■tin.
         Em  gihi■tin.
 
 
7-   Dengê (ê) wek bernavekî malanî  tê bikaranîn û
         Cihê bernavê (milkî) digir e.
Wek:
     Kurê min ba■ e, lê yê te çawe ye ?
     Karê min û te hêsan e, lê yê wî pir zehmet e.
     xaniyê min mezin e, lê  wî çawe ye.
     Beranê min qer e, ma  wî bi çi rengî ye.
     ……………………………………………………….
 
 
8-   Dengê (ê) wek gihanek tê bikaranîn  peyvan an jî
hevokan bi hev ve girê dide.
Wek:
     Birayê min ê delal çû serê çiyê.
     Destê min ê rastê tê■ e.
     Hespê me yê rehwal windabû.
     Min destê xwe ji wî ■ûçt ê ku dereng hat ba we.






Cihŕ ev nűše jŕ hatiye: Welatŕ me
http://www.welateme.net/kurdi

Ji bo vŕ nűšeyŕ navnţ■an:
http://www.welateme.net/kurdi/modules.php?name=News&file=article&sid=3475